كوردينة ئاطادار بن, ثيلانةكاني ئةمريكا بؤ كوردوستاني باشور جصطاي طومانن

 

طومانصكي زؤرم هةية لةمةأ ثيلآنةكان و شصوازي خؤ ئامادةكردني ئةمريكا بؤ لصداني عراق. لةوة دةضصت ئةمةريكا لة هةولَي ئةوةدا بصت كة هةلومةرجصكي لةبار بؤ كارةساتصكي تري كؤمةلَ كوذي بؤ دانيشتواناني كوردوستاتي باشور بأةخسصنصت ثصش ئةوةي أذصمي عراق لةناوبةرصت.

 

لة بواري سياسيةوة كؤمةلَ كوذييةكي تر لة كوردوستاني باشور سودصكي زؤر بة ئةمةريكا دةطةيةنصت وة دةتوانصت باشترين هةلَمةتي ثروثاطةندةي بؤ دةستةبةر بكات. ئةمةريكا دةتوانصت وصنةي كوذراو و قةلآضؤ كراواني كورد لة أصي دةزطاكاني ميدياوة بة جيهان بطةيةنصت بؤ دةم كوت كردني هةرجؤرة ناأةزاييةك لةمةأ مانةوةيان لة عةرةقدا بؤ ماوةيةكي دوور و درصذ. كارةساتصكي ئةوتؤ سود بة توركياش دةطةيةنصت ضونكة ئةوةي كوردةكان لةو دووازدة سالَةي أابردوودا ثصكيانةوة ناوة لةناو دةضصت و كوردةكان دةبنة نصضيرصكي ئاسان بؤ أاو كردن يان دةستةمؤ كردن.

 

ئةطةر ئةمةريكا نيازي هةية لة كاتي لصداني عراقدا لة باكوريشةوة هصرش بكات, ئاية خؤ ئامادةكردن بؤ ئةو هصرشة لةناو خودي كوردوستاني باشوردا باشتر نيية وةك لة توركياوة؟ بؤضي ئةمةريكا سةر بؤ مةرجةكاني توركيا دادةنةوصنصت و ضةندين هةزار مليؤن دؤلار بةرتيل دةدات بة توركيا تا أصطة بدات سوثاي ئةمةريكي لة توركيا جصطير بكرصن و دواي هةلَطيرساتي شةأةكة ئينجا ببرصنة ناو كوردوستانةوة. ئاية ئةمة طةياندني هصزةكةي ئةمةريكا بؤ شوصني شةأةكة لة كاتي ثصويستدا دواناخات؟ ئاية ئةمة دوو مةسرةفي نيية بؤ ئةمةريكا؟ ئاية ئةمة كاريطةري هصزةكة كةم ناكاتةوة؟ ئةطةر هةلومةرجي أصطاوباني نصوان توركيا و كوردوستاني باشور لةبةر ضاو بطرين كة شاخاويية و أصطاكان تةسكن و كارواني سةربازيش بةهصواشي دةأؤن و بة ئاساني دةستيان لص دةوةشصندرص ئاية ئةمة هصزةكةي ئةمةريكا ناخاتة مةترسييةكي طةورةترةوة؟

 

من لةو بأوايةدا نيم كة ئةمةريكا هصندة ساويلكة بصت لة ثيلان داناني سةربازيدا, هةروةها هةرطيز بأوا بةوةناكةم كة ئةوان حةز بكةن مل بؤ مشةخؤري توركيا دابنةوصنن و سي هةزار مليؤن دؤلار لة ثارةي خةلَكي ئةمةريكا بة فيأؤ بدةن. بةلآم من بأوايةكي بةهصزم هةية كة ئةمةريكا  نيازي واية كوردةكاني كوردوستاني باشور بكات بة مةأي قورباني تا دلَي خواكاني أةخنة كة هةركةسصك بن و لة هةر شوصنصك بن خؤش بكات.

 

بة بؤضوني من لة كاتي جةنطي دذي عراقدا ئةمةريكا ئةم ثلانةي بؤ كوردوستاني باشور داأشتووة:  وةك ضاوةأص دةكرص ئةمريكا شةأةكة بة هصرشي هةوايي دةست ثص دةكات و سوثاي عراق بةهؤي ساروخ و فأؤكةي جةنطييةوة دةكوتصت تا  لاوازيان بكات و ورةيان ثص بةربدات و بؤ خؤ بةدةستةوةدانيان ئامادةبكات, بةلآم لة كاتي ئةو هصرشانةدا سوثاي ئةمريكي خؤيان لة عراق دوورةثةرصز دةطرن تا هيض زيانصكي طيانيان ثص نةطات, ئةمةش دةرفةتصكي تةواو بؤ سوثاي عراقي دةأةخسصنصت تا دةست لة كوردةكان بوةشصنصت. ئةمريكا بةئاواتةوة دةبصت كة عراق لةو ثةلامارةدا ضةكي كيمياوي بةكار بهصنصت بؤ ئةوةي بؤ جيهاني بسةلمصنصت كة عراق ئةو ضةكانةي هةية و ئةمةريكاش راستي كردووة كة لة ثصش شةأةكةوة دةي ووت عراق ئةو ضةكانةي هةية. ئةمةريكا كةرةسةي خؤثاراستني لة ضةكي كيمياوي نةداوة بة كوردةكان بؤ ئةوةي ئةطةر كارةساتصكي لةو جؤرة أويدا كاريطةريةكي طياني و دةروني بةهصز بكاتة سةر خةلَك لة هةموو شوصنصك.

 

بةلآم ئةطةر عراق هصندة ساويلكةش نةبصت و ضةكي كيمياويش بةكار نةهصنصت, دوا هةولَيان بؤ داخي دلَأشتن و تؤلَةكردنةوة لة كوردةكان  بة ضةكي ئاسايش كوشةندة دةبصت و زيانصكي زؤر بة كوردوستاني باشور دةطةيةنصت و دةبصتة هؤي ئاوارةبوني خةلَكةكةي و أاكردنيان بةرةو سنورةكان. لةو كارةساتةشدا دامودةزطا كوردييةكان و هصزة ضةكدارةكانيان يان لةناو دةضن وةيان بة أادةيةكي زؤر لة دةستةلآتيان كةم دةبصتةوة وةك ضؤن لة دواي ثةلامارةكي ثاش أاثةأيني ١٩٩١ أويدا.

 

ئةمةريكا واي بؤ دةضصت كة كوردةكان لةو هةلومةرجةدا بة هةر شتصك أازي دةبن و ئةويش دةتوانصت دوا  طورزي خؤي لة عراق بوةشصنصت و ئينجا هصزةكاني بباتة ناو سنوري عراقةوة و بص مةترسييةكي ئةوتؤ أووبةأوي أذصمي عراق ببصتةوة و وةك ثالَةوان و أزطاركةري عراق ناوصك بؤ خؤي دروست بكات.

 

من ثأ بةدلَ حةز دةكةم بةهةلَةدا ضوبم و ئةم بؤضونانةم لةمةأ ئةمةريكصكان أاست نةبن. هيوادارم هؤي ضوني ئةمةريكا بؤ توركيا و ثاشان بؤ كوردوستان تةنها لةأوي ساويلكةيانةوة بصت, وة هيوادارم هؤي دةستةبةر نةكردني كةرةسةي دذي ضةكي كيمياوي بؤ خةلَكي كوردوستان كة زؤر كةمتري تصدةضصت لةو بيست و شةش هةزار مليؤن دؤلارةي كة ئامادةن بيدةن بة توركيا تةنها ئةوة بصت كة بة بيرياندا نةهاتووة وةيان كوردةكان هصشتا داواي ئةو كةرةسانةيان نةكردووة و بة ئةمةريكصكانيان نةوتووة كة ئةوان لة كوردوستاني باشور لة كاتي جةنطي عراقدا لة هةموو شوصنصكي تر زياتر لة مةترسي ثةلاماردان. 

 

زؤربةي هصزة بةرهةلَستكارةكاني عراق و كوردوستانيش ثشتطيري لة شةأي ئةمةريكا لة دذي عراق دةكةن. كوردةكان ناوضةيةكي طةورةيان بةدةستةوةية كة لةناو خودي عراقداية و دةتوانن زياتر لة ١٠٠٠٠٠ جةنطاوةر ئامادة بكةن كة لة زؤر ناوضةدا كةمتر لة دوو سةعات لة بةغداوة دوور دةبن.  ضةند جصطايةك هةن لةو بةشةي  كوردوستان كة دةتوانرصت بؤ نيشتنةوةي فأؤكة بؤ هصناني سوثا و ئامصري سةربازي بةكار بهصنرصن بةبص هيض ثصويستييةك بة بةشداربوني توركيا لةو هةلَمةتةدا. 

 

لة ذصر أؤشنايي ئةم أاستيانةدا, دةستةلآتداراني كورد و هصزة بةرهةلَستكارةكاني عراقي ثصويستة ئةم ضةند مةرجة بدةن بة ئةمةريكا ثصش ئةوةي بيةلَن بةرةيةكي شةر لة كوردوستاني باشورةوة بكاتةوة:

 

يةكةم’, دان بةو بةشة ئازادةي كوردوستاندا بنص وةك ولآتصكي ئازاد, وة ئةطةر وشةي كوردوستان دةتتؤقصنصت, هيض نةبصت وةك بةشصكي ياساي و ئازادي عراق داني ثيابنص تا بتوانن ثةيوةندي أاستةوخؤ و ئازاديان لةطةلَ جيهاندا هةبصت و هةموو طةمارؤكانيان لةسةر لابضصت.

 

دووهةم, يارمةتي حكومةتي كوردوستاني باشور بدة كة سوثايةكي بصلايةن و ثأ تفاق دابمةزرصنصت.

 

سص هةم, ثصش لصداني عراق هةموو سةرباز و ئامصرةكاني شةأي ئةمةريكي كة بؤ هصرش لة كوردوستاني باشورةوة بةكار دةهصنرصن بهصرصنة ناو كوردوستانةوة و لة سةر سنوري نصوان حكومةتي هةرصم و دةولَةتي عراق دابنرصن تا لة كاتي بةرثابوني جةنطدا عراق نةتوانصت بة ئاساني دةست لة خةلَكي كوردوستان بووةشصنصت.

 

ضوار هةم, بة بأيارصكي نوسراو و ئاشكرا أاي بطةيةنة كة ثةلاماري هةر ولآتصكي دراوسص دةدةيت ئةطةر دةستدرصذي بكةنة سةر  سنوري عراق لة كاتي شةأةكةدا يان دواي شةأةكة.

 

بةبص دلَنيا بونصكي لةم ضةشنة, خؤ نابوت كردن دةبصت بؤ دةستةلآتداراني كورد ئةطةر مؤلَةت بة ئةمةريكا بدةن لة أصي توركياوة هةرةشةي هصرشي بةناو خاكي كوردوستانا بكاتة سةر عراق. ئةطةر ئاسايش و ذياني خةلَكي كوردوستان ناتوانرصت بثارصزرصت, دةستةلآتداراني كورد ثصويستة بص لايةني خؤيان لة شةأةكةدا أابطةيةنن و داوا لة نةتةوة يةكطرتووةكان بكةن كة ناوضةكة لة أذصمي عراق و سوثاي تورك و ئةمةريكي بثارصزصت لة كاتي شةردا. ضونكة ئةطةر ئصمة هيض سودصكمان ثص نةطات لة و شةأةدا, ثصويست ناكات كة زيانيشمان ثص بطات و ئةوةشي هةمانة بة فيأؤ بأوات.

 

٢٧/٢/٢٠٠٣

 

مالَةوة